Đình Kim Giang

Đình Kim Giang tọa lạc ngay sát bờ sông Tô Lịch, tại số 124 đường Kim Giang, phường Đại Kim, quận Hoàng Mai, Thành phố Hà Nội. Ngôi đình là một trong những đại đình cổ kính mang đậm phong cách nghệ thuật thời Nguyễn, sở hữu không gian kiến trúc bề thế cùng hệ thống di vật, cổ vật và sắc phong phong phú.

Theo thần phả do Tiến sĩ Mai Hồng phụng soạn, đình phụng thờ vị Thành hoàng danh hiệu Mạo Giáp Hoa, người đất Phong Châu, sinh ngày 12 tháng 2 năm Quý Mùi. Ngài là vị danh tướng tài ba thời Lê Anh Tông, đỗ Thủ khoa rồi Hoàng giáp, kinh qua chức Đốc học Sơn Tây, Tham tri Bộ Binh. Khi biên cõi có giặc ngoại xâm, Ngài làm Thống lĩnh Quan Đại thần Quân vụ, dẫn 3.000 sĩ tốt dẹp tan giặc tại Hiệp Thượng, Hiệp Hạ, bảo vệ bờ cõi và mang lại cuộc sống bình yên cho nhân dân.

Trên đường khải hoàn, Ngài dừng chân tại Trại Cầu (trang Kim Lũ) vào ngày 15/7 âm lịch khao thưởng quân dân, rồi trao 300 quan tiền cho các phụ lão tậu đất dựng miếu thờ. Đến ngày 12/11 âm lịch, Ngài hóa tại miếu sở. Nhân dân ghi nhớ công đức, hằng năm tổ chức tế lễ vào ngày sinh (12/2 âm lịch), ngày thắng trận (15/7 âm lịch, tổ chức ngày 14/7) và ngày hóa (12/11 âm lịch). Nơi đây chính là điểm tựa tâm linh vững chắc, lưu giữ nguyên vẹn mạch ngầm văn hóa lịch sử của vùng đất Kẻ Lủ xưa, đã được xếp hạng Lịch sử Kiến trúc Nghệ thuật cấp Quốc gia.

Cổng Đình Kim Giang được xây dựng theo lối Nghi môn bốn trụ bề thế và cổ kính, gồm hai trụ chính vươn cao ở giữa cùng hai trụ tiểu hai bên kết nối hài hòa với các vòm cổng phụ lợp ngói ta truyền thống. Trên đỉnh các trụ cổng đắp nổi hình tượng nghê chầu đối xứng, mang ý nghĩa tâm linh trấn trạch trừ tà và canh giữ sự thâm nghiêm cho chốn bảo điện.

Thân các cột trụ đều được chạm khắc những hàng câu đối Hán-Nôm sắc nét, vừa tôn vinh công đức của Đức Thành hoàng vừa thể hiện triết lý văn hóa sâu sắc của làng quê Việt Nam. Cổng đình chính là điểm khởi đầu trang trọng, dẫn dắt du khách bước qua ranh giới giữa không gian phố thị nhộn nhịp để tiến vào khoảng sân đình rộng rãi, cảm nhận trọn vẹn nét bình yên và không khí linh thiêng của ngôi đại đình cổ.

Nhà Từ Đình Kim Giang nằm khiêm tốn ở khu vực gian phụ trong quần thể di tích, mang kiến trúc nhỏ nhắn, mộc mạc với mái ngói cổ kính và hệ thống cửa gỗ truyền thống hòa hợp tuyệt đối với không gian chung. Đây là nơi sinh hoạt, làm việc và nghỉ ngơi của cụ từ Đình, người được nhân dân địa phương tin tưởng giao trọng trách trông nom, quét dọn, bảo vệ an toàn cho di tích cùng các cổ vật giá trị.

Ngôi nhà giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc duy trì mạch sống tâm linh hàng ngày, đảm bảo cho ngọn đèn làn hương nơi chốn linh thiêng luôn được thắp sáng ấm áp, giữ gìn nét đẹp phong tục truyền thống của làng quê qua nhiều thế hệ.

Bảng ghi danh cung tiến Đình Kim Giang được dựng trang trọng trên tấm bia đá đen ánh kim khắc chữ tinh xảo ngay trong khuôn viên di tích, ghi nhận tấm lòng thành kính cùng sự đóng góp công đức vô giá của các tập thể, dòng họ, gia đình, cán bộ đảng viên, toàn thể nhân dân làng Kim Giang và quý khách thập phương trong công cuộc tu bổ, tôn tạo ngôi đại đình.

Mỗi dòng chữ khắc sâu trên đá không chỉ lưu danh những tấm lòng vàng đã chung tay gìn giữ di sản cho mai sau, mà còn là biểu tượng cao đẹp của tinh thần đoàn kết và tính cộng đồng bền chặt. Nơi đây nhắc nhở các thế hệ hôm nay và mai sau luôn ghi nhớ truyền thống Uống nước nhớ nguồn, tiếp nối tâm nguyện của cha ông trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa lịch sử vô giá của quê hương.

Bức bình phong Đình Kim Giang được đặt trang trọng ngay phía sau cổng chính, án ngữ trước khoảng sân dẫn vào tòa Đại bái. Bức bình phong được chế tác từ đá nguyên khối vô cùng vững chãi, chính giữa chạm khắc biểu tượng chữ Thọ tròn cách điệu tinh xảo, hai bên điểm xuyết các hoa văn mây tùng cổ truyền mang dấu ấn nghệ thuật dân gian đặc sắc.

Trong thuật phong thủy truyền thống, bức bình phong đóng vai trò vô cùng quan trọng như một bức tạ thành tâm linh, có tác dụng ngăn chặn các luồng khí xấu và tà khí xộc thẳng vào chốn bảo điện, đồng thời giúp tụ khí, giữ lấy sự bình an, tài lộc và thanh bình cho toàn thể dân làng.

Tứ trụ Đình Kim Giang đứng uy nghiêm ngay giữa khoảng sân rộng, gồm bốn cột trụ đá bề thế vươn cao, trên thân đắp nổi các dải câu đối Hán-Nôm sắc nét cùng hoa văn mây lá cổ truyền vô cùng tinh xảo. Trong kiến trúc tâm linh dân gian, hệ thống Tứ trụ đóng vai trò như những cột kinh thiên thu hút linh khí trời đất, đánh dấu ranh giới thiêng liêng giữa chốn trần tục và không gian bảo điện thâm nghiêm.

Bên cạnh Tứ trụ là hàng cờ ngũ sắc rực rỡ tung bay, tạo nên vẻ đẹp vừa uy nghi, trang trọng vừa đậm chất không khí lễ hội truyền thống, làm tôn thêm quy mô đồ sộ và giá trị nghệ thuật của toàn bộ quần thể di tích.

Nhà khách Đình Kim Giang được dựng khang trang ngay trong khuôn viên di tích, sở hữu kiến trúc nhà gỗ truyền thống lợp ngói vảy cá cổ kính, hài hòa tuyệt đối với cảnh quan chung của ngôi đại đình. Nơi đây đóng vai trò là trung tâm sinh hoạt cộng đồng, điểm hội họp bàn bạc việc làng của Ban quản lý di tích cùng nhân dân địa phương, đồng thời là không gian tiếp đón các đoàn khách quý và du khách thập phương về thăm quan, dâng hương bái vọng.

Sự xuất hiện của nhà khách thể hiện sự kết hợp vô cùng hài hòa giữa việc bảo tồn di sản cổ xưa với việc đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt văn hóa, xã hội thiết thực của nhân dân địa phương trong đời sống hiện đại.

Sân đình Kim Giang là không gian sinh hoạt văn hóa, tâm linh rộng lớn nằm ngay phía trước tòa Đại bái. Nơi đây là trung tâm diễn ra các hoạt động lễ hội truyền thống hàng năm của cụm di tích làng Kim Giang, tiêu biểu là các kỳ tế lễ trọng thể như ngày sinh (12/2 âm lịch), ngày thắng trận (15/7 âm lịch, thường tổ chức vào ngày 14/7 vì là ngày rằm) và ngày hóa (12/11 âm lịch) của Đức Thành hoàng Mạo Giáp Hoa.

Không gian rộng rãi này là nơi dân làng tập trung thực hiện các nghi thức rước kiệu, tế lễ nghiêm trang, cùng các trò chơi dân gian và biểu diễn nghệ thuật truyền thống. Sân đình không chỉ tạo nên sự hài hòa, bề thế cho tổng thể kiến trúc di tích mà còn là nơi gắn kết cộng đồng, bảo tồn và phát huy trọn vẹn những giá trị văn hóa phi vật thể lâu đời của quê hương.

Nhà Tả mạc Đình Kim Giang tọa lạc ở phía bên trái khoảng sân chính, nằm đối diện và đăng đối hoàn hảo với nhà Hữu mạc, tạo nên bố cục kiến trúc sóng đôi truyền thống ôm lấy tòa Đại bái trung tâm. Công trình được dựng theo phong cách nhà gỗ cổ truyền, mái lợp ngói ta đỏ trầm, mang vẻ đẹp bình dị và thâm nghiêm.

Trong không gian tâm linh của ngôi đình, nhà Tả mạc là nơi sắp xếp, lưu giữ các đồ tế khí, sửa soạn lễ vật dâng lên Đức Thành hoàng Mạo Giáp Hoa, đồng thời là không gian hội họp, dừng chân nghỉ ngơi của Ban quản lý di tích cùng các bậc cao niên trong làng mỗi đợt lễ tiết. Cùng với nhà Hữu mạc, nhà Tả mạc góp phần hoàn thiện trọn vẹn quy mô tổng thể kiến trúc Đình Kim Giang.

Nhà Hữu mạc Đình Kim Giang tọa lạc ở phía bên phải khoảng sân chính, cùng với nhà Tả mạc tạo nên kết cấu kiến trúc sóng đôi hài hòa bao lấy không gian Đại bái theo chuẩn mực đình làng cổ truyền Việt Nam. Công trình được dựng bằng gỗ chắc chắn, mái lợp ngói ta trầm mặc, là nơi sửa soạn đồ tế lễ, chuẩn bị lễ vật và là chỗ dừng chân tiếp đón các đoàn quan khách, nhân dân thập phương về dâng hương bái vọng Đức Thành hoàng Mạo Giáp Hoa.

Sự tồn tại của nhà Hữu mạc không chỉ góp phần hoàn thiện quy mô tổng thể kiến trúc Đình Kim Giang mà còn lưu giữ không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng gắn liền với lịch sử lễ hội truyền thống của vùng đất Kẻ Lủ qua nhiều thế kỷ.

Tòa Đại bái Đình Kim Giang là trung tâm kiến trúc tâm linh uy nghi và bề thế nhất trong toàn bộ quần thể di tích, gồm 5 gian rộng lớn được xây dựng theo kiểu đầu hồi bít đốc với mái lợp ngói ta cổ kính. Bề thế nổi bật với hệ thống khung cột gỗ lim chắc chắn cùng kết cấu bộ vì giá chiêng kê đấu, công trình chính là nơi đặt ngai thờ Đức Thành hoàng Mạo Giáp Hoa, vị tướng tài ba thời Lê Anh Tông đã có công dẹp giặc ngoại xâm, bảo vệ cuộc sống bình yên cho nhân dân Kẻ Lủ xưa.

Bên trong tòa Đại bái vẫn còn lưu giữ trọn vẹn hệ thống câu đối, hoành phi sơn son thiếp vàng, cửa võng chạm khắc nghệ thuật rồng phun mây, long cuốn thủy tinh xảo cùng các sắc phong qua các triều đại lịch sử. Nơi đây chính là không gian diễn ra các nghi thức tế lễ trang trọng nhất trong mỗi dịp hội làng, đồng thời là trái tim tâm linh kết nối tình đoàn kết và niềm tự hào dân tộc của cộng đồng nhân dân Kim Giang qua nhiều thế hệ.

Đình làng Lủ Cầu thờ vị Thành hoàng danh hiệu là Mạo Giáp Hoa. Theo thần phả, ngài là người đất Phong Châu, sinh ngày 12 tháng 2 năm Quý Mùi. Thân mẫu là Lê Ngại mang thai 12 tháng mới mãn kỳ sinh, trở dạ 10 ngày mới sinh ra ngài; suốt thời gian từ ngày mùng 2 đến ngày 12 hương thơm tỏa ngát khắp nhà. Tuy còn rất trẻ mà thân thủ phi thường: mặt vuông chữ "điền", bụng đa chữ "tâm", trên thân đã có vết tựa bông hoa — bởi vậy mới có húy hiệu là Mạo Giáp Hoa. Gặp ai cũng hoan hỉ mừng vui, đúng là sinh ra đã biết (Sinh Nhi Tri Chi), trí tuệ hơn người, đức hạnh đều ưu việt. Tới khi 16 tuổi đã lập nhiều công to, khai bình bảo quốc, đánh giặc lập công. Vua cả mừng ban cho quan tước hiển vinh; sau khi ngài hóa, vua ra lệnh chỉ tặng phong là Thượng Đẳng.

Thời ấy đất nước thanh bình, nhân dân sung túc, triều đình mở khoa thi hiếu liêm để chọn nhân tài; Mạo Giáp Hoa ứng thí liền đỗ Thủ khoa, tới lúc thi đình đỗ liền Hoàng giáp. Hoàng đế phong cho ông làm Đốc học Sơn Tây, mới được 6 tháng lại được thăng lên Tham tri Bộ Binh. Vừa lúc nước nhà gặp biến, biên cõi có giặc ngoại xâm, vua giao cho làm Thống lĩnh Quan Đại thần Quân vụ mang ba ngàn sĩ tốt đến bao vây đánh đồn giặc ở Hiệp Thượng, Hiệp Hạ thuộc Sơn Tây, đại thắng. Thống lĩnh quan khải hoàn tới Trại Cầu, trang Kim Lũ, phủ Thường Tín đúng ngày 15 tháng 7, cho quân lính dừng chân, mở đại yến khao thưởng quân sĩ và nhân dân sở tại. Xong tiệc, ngài tản bộ quanh vùng và chợt nhận ra Kim Lũ là nơi quý địa, liền mời các phụ lão tới trao cho 300 quan tiền để tậu ruộng đất công, dựng ngôi miếu theo hướng đông nam. Bấy giờ nhằm vào ngày 12 tháng 11, bỗng dưng mịt mù ảm đạm, gió mây cuộn cuộn, chớp giật sấm dậy ầm ầm; Mạo Giáp Hoa vô bệnh mà qua đời, phách hồn nhập vào miếu sở.

Từ ấy, Trại Cầu, trang Kim Lũ ngàn ức niên phụng thờ chiêm ngưỡng, càng ngày càng cao vời vợi, truyền dải đời đời nghi ngút khói hương. (Tiến sĩ Mai Hồng phụng soạn)

Gian chính Đại bái Đình Kim Giang là trái tim kiến trúc tâm linh cao nhất của ngôi đình cổ, nơi đặt bàn thờ chính sơn son thiếp vàng chạm khắc nghệ thuật rồng vờn mây vô cùng tinh xảo. Phía trên không gian phụng thờ treo các bức hoành phi, câu đối Hán-Nôm cổ kính ngợi ca công đức sâu dày của Đức Thành hoàng Mạo Giáp Hoa, vị tướng tài danh thời Lê Anh Tông đã xả thân dẹp giặc, đem lại sự bình an cho nhân dân vùng đất Kẻ Lủ.

Gian chính điện là nơi diễn ra các nghi thức tế lễ trọng đại nhất của làng, chứa đựng những giá trị lịch sử, nghệ thuật chạm khắc gỗ cổ truyền vô giá và là nơi kết nối tâm linh sâu sắc giữa các thế hệ người dân Kim Giang với các bậc tiền nhân có công với đất nước.

Bàn thờ Quan Văn Đình Kim Giang nằm ở vị trí trang trọng trong tòa Đại bái, đối diện với bàn thờ Quan Võ, là nơi phụng thờ các vị văn thần, hiền sĩ có công giúp Đức Thành hoàng Mạo Giáp Hoa vạch ra mưu lược, góp phần gìn giữ sự thái bình cho nhân dân Kẻ Lủ thời Lê Anh Tông. Gian thờ gây ấn tượng bởi hệ thống câu đối, hoành phi và cửa võng chạm khắc hoa văn cúc trĩ, rồng mây dát vàng rực rỡ, tiêu biểu như bức hoành phi "Tông Quốc Trợ" (Hỗ trợ quốc gia) đầy ý nghĩa.

Sự kết hợp giữa bàn thờ Quan Văn và Quan Võ tại Đình Kim Giang vừa thể hiện triết lý văn võ song toàn, vừa ghi nhận trọn vẹn sự tri ân của cộng đồng người dân Kim Giang đối với những bậc tiền nhân có công trị quốc an dân trong lịch sử.

Bàn thờ Quan Võ Đình Kim Giang tọa lạc tại vị trí thâm nghiêm trong tòa Đại bái, là nơi phụng thờ các vị tướng lĩnh quân sự và hàng quan võ có công giúp Đức Thành hoàng Mạo Giáp Hoa thống lĩnh quân sĩ đánh tan quân xâm lược thời Lê Anh Tông. Không gian gian thờ nổi bật với nghệ thuật chạm khắc gỗ cổ truyền qua hệ thống cửa võng nhiều tầng lớp dát vàng lộng lẫy, cùng các bức hoành phi, câu đối sơn son thiếp vàng rực rỡ ghi nhớ công đức bảo vệ giang sơn của các bậc tiền nhân.

Bàn thờ Quan Võ cùng hệ thống hoành phi cổ không chỉ thể hiện triết lý Uống nước nhớ nguồn của nhân dân Kim Giang mà còn là di sản lịch sử vô giá, lưu giữ trọn vẹn tinh thần thượng võ và hào khí bảo vệ quê hương của vùng đất Kẻ Lủ ngàn năm văn hiến.

Gian thờ Tiền tế Đình Kim Giang là không gian hành lễ chính nằm tại trung tâm tòa Đại bái hướng về Hậu cung. Nơi đây nổi bật với bức hoành phi cổ "Tham Tán Dục Hóa" ca ngợi công đức Đức Thành hoàng Mạo Giáp Hoa thời Lê Anh Tông che chở nhân dân Kẻ Lủ.

Gian thờ bài trí bàn thờ nghi lễ, cửa võng chạm rồng và các đồ tế khí phục vụ dâng hương cộng đồng. Không gian Tiền tế không chỉ kết nối tâm linh người dân với vị thần hộ quốc mà còn góp phần bảo tồn, phát huy trọn vẹn các giá trị văn hóa nghi lễ truyền thống của di tích qua các thời kỳ.

Hậu cung Đình Kim Giang là chốn Cấm cung thâm nghiêm nhất, tôn trí tượng thờ và ngai vị Đức Thành hoàng Mạo Giáp Hoa bên dưới bức hoành phi cổ "Báo Công Sùng Đức". Pho tượng mang thần thái dũng mãnh của vị tướng thời Lê Anh Tông có công xả thân dẹp giặc bảo vệ vùng đất Kẻ Lủ.

Không gian Hậu cung vừa bảo tồn nguyên vẹn giá trị nghệ thuật điêu khắc gỗ dân gian đỉnh cao của nghệ nhân xưa, vừa là trái tim tâm linh lưu giữ trọn vẹn di sản lịch sử thiêng liêng của quê hương qua hàng thế kỷ.