Đền thờ Tổ nghề Kim hoàn

Đình Định Công Thượng và Đền thờ ba vị Tổ nghề Kim hoàn tọa lạc tại làng cổ Định Công Thượng, nay thuộc phường Định Công, Hà Nội — cụm di tích Lịch sử – Kiến trúc nghệ thuật đặc sắc dựng trên khu gò đất cổ, chếch hướng Tây Nam, tạo nên không gian tâm linh khép kín gắn bó với đời sống nhân dân.

Đình thờ hai vị Thành hoàng làng: Chàng Công Sơ thời Hùng Vương thứ 17 và Thần Đoàn Thượng thời Lý. Đền thờ ba anh em họ Trần thời Lý Nam Đế thế kỷ VI — Trần Điền, Trần Điện, Trần Hòa — những người truyền dạy nghề kim hoàn, đặt nền móng cho làng nghề Định Công và phố Hàng Bạc Thăng Long.

Di tích lưu giữ kiến trúc thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn cùng kho tàng chạm khắc gỗ, hoành phi, câu đối, cửa võng thếp vàng và đồ thờ cổ — tinh hoa nghệ thuật và đạo lý 'Uống nước nhớ nguồn'.

Tọa lạc tại góc phải phía trước sân di tích là ao Đền cổ kính, mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống. Dưới góc nhìn phong thủy với thế đất "Long chầu hổ phục", lòng ao đóng vai trò là nơi tích tụ nguồn nước, giúp giữ gìn năng lượng an lành, mang lại may mắn và sự hưng thịnh kéo dài cho làng nghề kim hoàn. Cùng với giá trị tâm linh, mặt nước ao Đền còn giúp điều hòa không khí, tạo dựng một không gian xanh mát, tĩnh lặng và hài hòa cho khu vực đền thờ.

Bức bình phong đá tại sân Đền Tổ nghề Kim hoàn mang ý nghĩa che chắn, ngăn cản luồng khí xấu và giữ lại sự thanh tịnh, vượng khí cho chốn linh thiêng. Chính giữa bình phong đắp nổi chữ "THỌ" tròn cổ kính, biểu tượng cho sức khỏe, sự trường tồn và nguyện ước cho nghề kim hoàn Định Công luôn phát triển bền vững qua nhiều thế hệ.

Lối đi này dẫn vào Đền thờ Tổ nghề — hạng mục nằm bên phải trong quần thể di tích, thờ phụng ba anh em Trần Điền, Trần Điện, Trần Hòa dưới thời Lý Nam Đế vào thế kỷ thứ 6.

Đền được cấu trúc theo kiểu Chuôi vồ gồm Đại Đền 5 gian và Hậu cung 3 gian.

Đền thờ Tổ nghề nằm trong quần thể di tích là hạng mục lịch sử mang đặc trưng độc nhất vô nhị. Nơi đây thờ phụng ba anh em Trần Điền, Trần Điện, Trần Hòa dưới thời Lý Nam Đế vào thế kỷ thứ 6, những người đã có công khai sáng, truyền dạy kỹ nghệ chế tác nữ trang vàng bạc nhỏ nhắn, tinh xảo cho dân cư bản địa, đặt nền móng đầu tiên cho làng nghề Định Công phát đạt và góp phần hình thành nên phố Hàng Bạc Thăng Long.

Đền được cấu trúc theo kiểu Chuôi vồ gồm Đại Đền 5 gian và Hậu cung 3 gian. Đặc biệt, 3 gian giữa Đại Đền được xây theo kiểu "hai tầng mái" tạo thành 4 bức tường hồi cổ kính, bờ nóc đắp hình mặt trời và đôi rồng chầu mang đậm phong cách kiến trúc thời Nguyễn.

Ban thờ Tam phủ Công đồng bài trí trang nghiêm tại gian chính, nơi phụng thờ hội đồng các vị Thần linh, Thánh Mẫu và các bậc Tiền hiền có công với dân với nước. Phía trên treo bức hoành phi "HỮU CÔNG Ư DÂN" (Có công với dân) cùng bộ cửa võng chạm rồng sơn son thếp vàng lộng lẫy. Bên trong đặt bức hoành phi "TẠO HÓA PHÂN CÔNG" cùng bàn thờ gỗ cổ, đồ tế khí và đôi lộc bình đồng uy nghiêm. Hai bên tôn nghiêm với đôi câu đối vàng ca ngợi công đức truyền dạy nghề kim hoàn và sự ghi danh trong sử sách của Tam vị Tổ nghề qua nhiều thế hệ.

Ban thờ Tam vị Tổ nghề là nơi phụng thờ ba anh em họ Trần gồm Trần Điền, Trần Điện và Trần Hòa, những bậc tiền hiền thời nhà Lý có công truyền dạy kỹ nghệ đậu bạc, chạm kim hoàn cho dân làng Định Công. Phía trên treo bức hoành phi cổ "VẠN ĐẠI ƠN SƯ" (Công ơn người thầy muôn đời) cùng bộ cửa võng chạm khắc tinh xảo. Trên sập thờ tôn nghiêm đặt ba ngai thờ phủ ngọc bào đỏ đại diện cho ba vị Tổ nghề, kết hợp cùng hệ thống đồ tế khí, lư hương, cặp đèn hoa sen thắp sáng rực rỡ và tấm bia đá cổ đặt bên cạnh, thể hiện trọn vẹn đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của các thế hệ thợ kim hoàn.

Nghề đậu bạc Định Công là một trong tứ trụ tinh hoa làng nghề đất Thăng Long xưa. Từ nguyên liệu bạc nguyên chất, qua các công đoạn nấu thanh, cán mỏng, kéo thành những sợi chỉ bạc nhỏ mịn và se lại, người thợ tiến hành dựng khung xương, uốn ghép hoa văn tỉ mỉ rồi cố định bằng các mối hàn kín kẽ. Dưới bàn tay tài hoa của các nghệ nhân, những sợi bạc mong manh được thổi hồn thành các tác phẩm nữ trang tinh xảo, quà tặng mỹ nghệ và tranh di sản mang hình ảnh Khuê Văn Các, Tháp Rùa... Tất cả khẳng định sức sống bền bỉ của một làng nghề cổ truyền luôn không ngừng sáng tạo để lan tỏa tinh hoa văn hóa Việt.